Logo
Print this page

Fokotu’u ‘e Samiu Vaipulu ke Sone Faka’ikonomika Makehe ‘a Vava’u Featured

Fakafofonga Vava'u 15 Samiu Kuita Vaipulu Fakafofonga Vava'u 15 Samiu Kuita Vaipulu

12 ‘Okatopa, 2018. ‘Oku mahino mei hono muimui’i ‘a e ngaahi feme’a’aki ‘a e Fale Alea 'i he uike ni ‘a e mahino ‘a e taukei mo e toe ‘ilo lahi ange ‘a e Fakafofonga Fale Alea Vava’u 15 Samiu Kiuta Vaipulu ki he fatongia totonu ‘o e Fale Alea, Lao mo e ngaahi fokotu’u ‘e lelei fakalukufua ki he fonua.

‘Oku mahino ‘a e ngaahi fokotu’u ia mei he Pule’anga ka ‘oku ‘i ai ‘a e Palani fakata’u 5 ia mo fakata’u 10 ‘a e Pule’anga ‘oku ma’opo’opo ai hono fa’u ‘e he kau ‘Ofisa Ma’olunga ‘a e Pule’anga pea tokoni’i ‘e he kau konisaluteni taukei mo e kau mataotao mei ngaahi kautaha tokoni mo e ngaahi fonua muli.

‘I he taimi tatau ‘oku si’isi’i ke hu’u mai ha fokotu’u fakataautaha ia ‘e lave ki he lelei fakalukufua ‘a e fonua ‘o hange ko tu’unga ‘o e ‘ikonomika he ‘oku lahi nofo pe ‘a e kau Fakafofonga ia honau takitaha vahenga tukukehe ange ‘a e natula faka-kemipeini ‘i he ngaahi fokotu’u ‘oku ‘omai.

‘Oku ‘i ai ‘a e tangane’ia ‘i he fokotu’u ‘a Vaipulu he na’ane vaeua ‘a e Kapineti ‘o tui ‘a e ni’ihi ki he fokotu’u ko’eni ‘a ia koe founge 'eni ‘e malava kene kake’i ai ‘a e ‘ikonomika fakalukufua ‘o e fonua pea lelei ki he tokotaha kotoa.

Ko e fokotu’u ‘a Vaipulu ke hoko ‘a Vava’u ko e sone faka’ikonomika mavahe (Exclusive Economic Zone) ‘a ia ‘e tau'ataina mei he ngaahi tu'utu'uni (policy) faka'ikonomika anga maheni pea koe taha 'o e ngaahi fakatataa mahino ko e hu ‘ikai tute kiai ‘a e ngaahi koloa ‘e malava ke fakatupu mo ngaohi mei ai ha koloa ke fakatau atu.

‘Oku ‘ikai ngata ai ka ‘e ‘i ai mo e ngaahi faka’ai’ai (incentives) ki Vava’u pea tene malava kene tohoaki’i mai ‘a e kau ‘inivesitoa kenau omai ‘o fakatupu koloa mo pisinisi ‘i Vava’u pea ma’u ngaue ai ‘a e kakai pea lahi mo e hu mai ‘a e pa’anga mo e koloa ki he ‘ikonomika ‘o e fonua.

‘Oku mahino foki mei he fokotu’u ‘a Vaipulu ko Vava’u ‘oku makehe mei he toenga ‘o Tonga ni he ‘oku nofotaha kiai ‘a e kau folau’eve’eva pea koe malohinga koia ‘e malava ke fakapipiki atu kiai mo e laumalie ‘o e EEZ.

Na'e toe fakamahino pe foki 'e Vaipulu 'e kei pule'i pe mei he Pule'anga 'a ia na'a ne fakatataa'aki koe 'ulu'ifeke pe ia pea 'e 'ikai ha uesia ia heni ki he fonua.

Na'e tali foki 'e he Fale Alea ke 'ave 'a e fokotu'u 'a Vaipulu ki he Pule'anga kenau vakai mo ngaue kiai.

Nepituno Media Online © 2015. All rights reserved.